Η σοβαρή πλευρά της Αναγεννητικής Ιατρικής και των επιστημονικών μεθόδων Μακροβιότητας

Η αναγεννητική ιατρική και η επιστήμη της μακροζωίας βρίσκονται την εποχή αυτή στο επίκεντρο μιας μεγάλης επιστημονικής και κοινωνικής συζήτησης, στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς. Η υπόσχεση της αποκατάστασης κατεστραμμένων ιστών, της αντιμετώπισης ασθενειών που συνδέονται με τη γήρανση και της παράτασης της υγιούς ζωής προσελκύει ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Ταυτόχρονα, όμως, η εμπορευματοποίηση της «αντιγήρανσης», οι ατεκμηρίωτες θεραπευτικές υποσχέσεις και η ανεπαρκής εποπτεία ορισμένων υπηρεσιών ευεξίας δημιουργούν σύγχυση ανάμεσα στην επιστημονική πρόοδο και την εκμετάλλευση των προσδοκιών των ανθρώπων.

Η φιλολογία που αναπτύσσεται γύρω από αμφιλεγόμενες πρακτικές, όπως ορισμένες εφαρμογές πλασμαφαίρεσης, οι ενδοφλέβιες χορηγήσεις βιταμινών, οι ορμονικές παρεμβάσεις και τα προγράμματα «αποτοξίνωσης», ανέδειξε την ανάγκη σαφών επιστημονικών κριτηρίων, διαφάνειας και ουσιαστικού ελέγχου. Δεν είναι όλες οι μέθοδοι ισοδύναμες ούτε όλες οι υποσχέσεις τεκμηριωμένες. Η διάκριση ανάμεσα στην εγκεκριμένη ιατρική πράξη, την πειραματική θεραπεία και την εμπορική υπερβολή είναι απαραίτητη, ώστε να προστατεύονται οι πολίτες χωρίς να απαξιώνονται πραγματικά υποσχόμενοι τομείς της βιοϊατρικής.

Η γήρανση, άλλωστε, δεν αποτελεί μια απλή διαδικασία φθοράς που μπορεί να αναστραφεί με ένα φάρμακο ή μια μεμονωμένη παρέμβαση. Είναι ένα σύνθετο βιολογικό φαινόμενο, στο οποίο αλληλεπιδρούν γενετικοί και επιγενετικοί μηχανισμοί, περιβαλλοντικές συνθήκες, διατροφή, φυσική δραστηριότητα, ύπνος και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες. Ιδιαίτερη σημασία έχει το χρόνιο στρες και το λεγόμενο αλλοστατικό φορτίο, δηλαδή η σωρευτική επιβάρυνση του οργανισμού από την παρατεταμένη προσαρμογή στις απαιτήσεις της ζωής. Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών αποτελεί βασικό πεδίο της σύγχρονης γηροεπιστήμης, η οποία μελετά πώς η ίδια η βιολογία της γήρανσης συνδέεται με την εμφάνιση χρόνιων νοσημάτων.

Στο μοριακό επίπεδο, τα βιολογικά ρολόγια, οι αλλαγές στην έκφραση των γονιδίων και η κυτταρική γήρανση βοηθούν τους επιστήμονες να διερευνήσουν γιατί άνθρωποι της ίδιας χρονολογικής ηλικίας μπορεί να παρουσιάζουν διαφορετική βιολογική κατάσταση. Αντίστοιχα, τα γεροντογονίδια και οι μηχανισμοί κυτταρικής φθοράς αποτελούν αντικείμενα εντατικής έρευνας. Ανάμεσα στις υπό διερεύνηση προσεγγίσεις βρίσκονται τα σενολυτικά φάρμακα, που στοχεύουν στην απομάκρυνση γερασμένων κυττάρων. Ωστόσο, η επιστημονική υπόσχεση δεν ισοδυναμεί ακόμη με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα και ασφάλεια για κάθε νόσο ή για την παράταση της ανθρώπινης ζωής.

Η γήρανση συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών και νευροεκφυλιστικών παθήσεων, αλλά και με την ανάπτυξη πολλών μορφών καρκίνου. Η καλύτερη κατανόηση των κοινών βιολογικών μηχανισμών ενδέχεται να οδηγήσει σε αποτελεσματικότερη πρόληψη και νέες θεραπείες.

Παράλληλα, η αναγεννητική ιατρική αξιοποιεί γνώσεις για τα βλαστοκύτταρα και την ανανέωση των ιστών, με στόχο την αποκατάσταση κυττάρων που έχουν χαθεί ή υποστεί βλάβη. Ορισμένες εφαρμογές έχουν ήδη καθιερωθεί, ενώ πολλές άλλες παραμένουν σε πειραματικό ή κλινικό ερευνητικό στάδιο. Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, ιδιαίτερα όταν θεραπείες προβάλλονται ως λύσεις για μυοσκελετικές παθήσεις, νευρολογικές κακώσεις ή την ίδια τη γήρανση.

Η συνολική αντιμετώπιση της μακροζωίας προϋποθέτει, επομένως, κάτι ευρύτερο από την αναζήτηση ενός βιολογικού «ελιξιρίου». Η ισορροπημένη διατροφή, η συστηματική άσκηση, ο επαρκής ύπνος, η ψυχική υγεία και οι κοινωνικοί δεσμοί αποτελούν βασικούς παράγοντες διατήρησης της λειτουργικότητας. Σε αυτή την κατεύθυνση, οι νέες τεχνολογίες, η τεχνητή νοημοσύνη, τα μεγάλα δεδομένα και η ιατρική ακριβείας μπορούν να συμβάλουν στην έγκαιρη αναγνώριση κινδύνων και στην εξατομικευμένη πρόληψη. Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ερώτημα πώς η επιστημονική πρόοδος θα μετατραπεί σε ασφαλείς, αποτελεσματικές και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες, χωρίς η υγιής μακροζωία να εξελιχθεί σε προνόμιο των εύπορων.

Λοιπόν, ποιο είναι, τελικά, το όριο ανάμεσα στην επιστημονική καινοτομία και την εμπορική εκμετάλλευση; Πώς μπορούν οι κρατικές αρχές, οι ιατρικοί σύλλογοι και η επιστημονική κοινότητα να διασφαλίσουν την αξιοπιστία των θεραπειών, την προστασία των ασθενών και την υπεύθυνη ενημέρωση των πολιτών; Και πώς μπορεί η αναγεννητική ιατρική να αναπτυχθεί προς όφελος ολόκληρης της κοινωνίας;

Αυτά είναι τα κρίσιμα ζητήματα που συζητιόνται αυτή την εποχή στη χώρα μας, αλλά και διεθνώς και τα οποία εξετάζονται στο 86ο podcast της σειράς «Διεθνής Ματιά», που δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ΕRTNews Radio και το ERTecho. Kαλεσμένοι είναι ο Γιώργος Χρούσος, Ακαδημαϊκός, Ομ. Καθηγητής Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας του ΕΚΠΑ, πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Παστέρ και του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγιούς Μακροζωίας, καθώς και ο Δημήτρης Βλαχάκης, Αν. Καθηγητής Γενετικής στη Σχολή Εφαρμοσμένης Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Ερευνητής Α’ στο Iνστιτούτο Υγείας Μητέρας-Παιδιού & Ιατρικής Ακριβείας στην Ιατρική Σχολή Αθηνών και επισκέπτης καθηγητής στο εργαστήριο Ιστολογίας – Εμβρυολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ.

Μαζί τους γίνεται μια συζήτηση για τα πραγματικά επιτεύγματα, τα όρια και τις προοπτικές της επιστήμης, αλλά και για την ανάγκη να προστατευθεί η ιατρική γνώση από την παραπληροφόρηση και τις εύκολες υποσχέσεις.

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές (με πρώτη ανάρτηση στο ERTecho τα Σάββατα και τις Κυριακές στην ενότητα Podcasts>ERTNews), ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε pod εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας. Και κάθε φορά το κάνουμε με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.