Καθηγ. Κώστας Καρτάλης: «Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι άλλοθι για την καύση απορριμμάτων»

Σημαντικές επισημάνσεις για την καύση απορριμμάτων στην ΑΓΕΤ, την περιβαλλοντική προστασία και το δικαίωμα των πολιτών να προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη διατύπωσε ο καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος και Κλίματος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Κώστας Καρτάλης. Ο πρώην βουλευτής Μαγνησίας μίλησε τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026 στην ΕΡΤ Βόλου και στη ραδιοφωνική εκπομπή του Γιάννη Ξυνόπουλου, με αφορμή την πρόσφατη βράβευσή του για την προσφορά του στην προστασία του περιβάλλοντος.

Η βράβευση με το «Βύρων Αντίπας» και η σημασία της διάκρισης

Ο Κώστας Καρτάλης τιμήθηκε στις 8 Οκτωβρίου με το Βραβείο «Βύρων Αντίπας» 2026, το οποίο απονέμει η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, σε εκδήλωση στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα. Η διάκριση αναγνωρίζει την επιστημονική και δημόσια προσφορά του στην προστασία του περιβάλλοντος, στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και στην περιβαλλοντική εκπαίδευση. Αναφερόμενος στη σημασία του βραβείου, ο καθηγητής εξήγησε ότι ο Βύρων Αντίπας υπήρξε εμβληματική προσωπικότητα του ελληνικού περιβαλλοντικού κινήματος. «Η Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης έχει αποφασίσει κάθε χρονιά να επιλέγει ένα πρόσωπο το οποίο θεωρεί ότι έχει συμβάλει στην προστασία του περιβάλλοντος και στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και αποδίδει αυτό το βραβείο», ανέφερε. Υπενθύμισε ότι στο παρελθόν έχουν τιμηθεί προσωπικότητες όπως ο Γιάννης Μπουτάρης και ο Οικουμενικός Πατριάρχης, καθώς και επιστήμονες και συλλογικές πρωτοβουλίες για την προστασία της βιοποικιλότητας και των Πρεσπών.

«Οικονομική ανάπτυξη ή προστασία του περιβάλλοντος; Είναι ψευτοδίλημμα»

Ο καθηγητής επισήμανε ότι η προστασία του περιβάλλοντος έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία στη δημόσια συζήτηση, καθώς συνδέεται άμεσα με την οικονομική ευημερία και την κοινωνική συνοχή. Ωστόσο, υποστήριξε ότι εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται συχνά ως εμπόδιο στην οικονομική ανάπτυξη. «Εξακολουθεί να επικρατεί ένα δίλημμα το οποίο κατά την άποψή μου είναι ψευτοδίλημμα. Οικονομική ανάπτυξη ή προστασία του περιβάλλοντος. Με αποτέλεσμα να είναι πιο εύκολο να χάσει μάχες παρά να τις κερδίσει». Αναγνώρισε ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία έχει ενισχύσει τη θεσμική προστασία, αλλά προειδοποίησε ότι η κλιματική αλλαγή δημιουργεί νέες πιέσεις. Αναφέρθηκε στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος από την αλόγιστη τουριστική ανάπτυξη σε ορισμένα νησιά, στις θεσμικές εκκρεμότητες για περιοχές Natura, αλλά και στην ανεπαρκή πρόοδο πολλών έργων αποκατάστασης στον Θεσσαλικό Κάμπο μετά τον Daniel. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην περιβαλλοντική εκπαίδευση, υποστηρίζοντας ότι οι νέοι πρέπει να αποκτήσουν τη γνώση και την αυτοπεποίθηση να αντιμετωπίζουν τις μελλοντικές προκλήσεις. «Εμείς πρέπει να μάθουμε στη νέα γενιά να μη βλέπει το μέλλον με τρόμο ή με φόβο, αλλά να μπορεί να το καταλάβει, να μπορεί να καταλάβει τι μπορεί να κάνει και να επιχειρήσει να το διαμορφώσει σύμφωνα με τις δικές της επιθυμίες».

ΑΓΕΤ: «Ο Βόλος χρειάζεται μια άλλη μορφή ανάπτυξης»

Η συζήτηση επικεντρώθηκε στη συνέχεια στο ζήτημα της καύσης απορριμμάτων στην ΑΓΕΤ και στις προσφυγές κατά περιβαλλοντικών αποφάσεων. Ο Κώστας Καρτάλης εξήγησε ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας αποτελεί τον θεσμικό μηχανισμό δικαστικού ελέγχου της νομιμότητας διοικητικών αποφάσεων, επικαλούμενος ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τις επανειλημμένες δικαστικές παρεμβάσεις στην υπόθεση της εκτροπής του Αχελώου. Για την ΑΓΕΤ τόνισε ότι παρακολουθεί την υπόθεση, την οποία συνέδεσε με ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα για την πόλη. «Προφανώς την παρακολουθώ. Προφανώς είναι ζήτημα που επηρεάζει σοβαρά την πόλη, με την έννοια ότι επηρεάζει την αέρια ρύπανση, την ποιότητα του αέρα στην περιοχή». Στη συνέχεια διατύπωσε την προσωπική του άποψη για την αναπτυξιακή κατεύθυνση που θα έπρεπε να ακολουθήσει η περιοχή. «Κατά την άποψή μου ο Βόλος χρειάζεται μια άλλη μορφή ανάπτυξης. Ανάπτυξη δεν προκύπτει με βαρύτερη βιομηχανική δραστηριότητα σε σχέση με την καύση των απορριμμάτων».

Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι το ζήτημα πρέπει να κριθεί από τη Δικαιοσύνη και στη συνέχεια να υπάρξουν οι ανάλογες ενέργειες από όσους θεωρούν ότι θίγονται, αλλά και από εκείνους που υποστηρίζουν ότι η δραστηριότητα δεν προκαλεί πρόβλημα στην πόλη.

«Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι άλλοθι για την καύση απορριμμάτων»

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η τοποθέτηση του καθηγητή για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική. Ο Κώστας Καρτάλης συμμετέχει στη 15μελή Επιστημονική Συμβουλευτική Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κλιματική Αλλαγή και, όπως εξήγησε, η κεντρική ευρωπαϊκή κατεύθυνση είναι η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια. «Δεν υπάρχει τέτοια συμβουλή να στραφούν στην καύση απορριμμάτων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αυτό που λέει είναι ότι πρέπει οι βιομηχανίες να στραφούν στην καθαρή ενέργεια». Διευκρίνισε ότι η χρήση απορριμμάτων ως καυσίμου εφαρμόζεται και σε βιομηχανίες άλλων χωρών, χωρίς όμως να αποτελεί την κύρια κατεύθυνση της ΕΕ. «Αν τώρα υπάρχουν κάποιες βιομηχανίες οι οποίες χρησιμοποιούν ως πιθανό καύσιμο την καύση των απορριμμάτων, αυτό δεν αποτελεί κεντρική κατεύθυνση. Αποτελεί μια πιθανή λύση». Όπως υπογράμμισε, ο βασικός στόχος είναι η σταδιακή αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων από καθαρότερες μορφές ενέργειας και ανανεώσιμες πηγές. «Κεντρική κατεύθυνση είναι να στραφούν στην καθαρή ενέργεια. Σταδιακά προφανώς, όχι από τη μια μέρα στην άλλη, δεν γίνεται. Άρα δεν είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση το άλλοθι σε τέτοιες αποφάσεις».

Αέρια ρύπανση: Τι πρέπει να εξετάζεται πριν από μια περιβαλλοντική αδειοδότηση

Ο καθηγητής εξήγησε ότι η καύση απορριμμάτων παράγει ενέργεια, αλλά το κρίσιμο ερώτημα αφορά τις συνέπειες για την περιοχή όπου λειτουργεί η βιομηχανία. «Και η καύση απορριμμάτων παράγει ενέργεια. Το ζήτημα είναι αυτή η παραγωγή της ενέργειας τι προκαλεί στην υπόλοιπη περιοχή». Κατά τον ίδιο, η περιβαλλοντική αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη την εγγύτητα των κατοικημένων περιοχών, τις ήδη υπάρχουσες συγκεντρώσεις ατμοσφαιρικών ρύπων και τη δυνατότητα μιας περιοχής να δεχθεί πρόσθετη επιβάρυνση. «Κάθε εργοστάσιο δεν είναι απομονωμένο, δεν βρίσκεται απομονωμένο σε μια περιοχή και δεν επικοινωνεί με άλλες περιοχές», σημείωσε. Τόνισε την ανάγκη εκτενών και τεκμηριωμένων μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, καθώς και ενός αξιόπιστου συστήματος παρακολούθησης. «Εγώ λοιπόν θα ξεκίναγα από την πρώτη γραμμή που είναι ποια είναι η κατάσταση της αέριας ρύπανσης σε μια πόλη, αν αυτή η ποιότητα του αέρα είναι σε καλό επίπεδο ή αν βρίσκεται ήδη επιβαρυμένη η ποιότητα του αέρα». Διευκρίνισε ότι οι τεχνικές προδιαγραφές έχουν μεγάλη σημασία, αλλά πρέπει προηγουμένως να εξετάζεται και το επιθυμητό μοντέλο ανάπτυξης της περιοχής.

«Αλίμονο αν ο πολίτης δεν έχει το δικαίωμα να αμφισβητήσει»

Στο ερώτημα εάν οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να αμφισβητούν συνεχώς τις περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις του κράτους, ο Κώστας Καρτάλης ξεκαθάρισε ότι δεν υποστήριξε κάτι τέτοιο. «Δεν είπα αυτό. Είπα όμως ότι ο πολίτης έχει δικαίωμα να τις αμφισβητήσει». Εξήγησε ότι δεν χρειάζεται κάθε διοικητική απόφαση να οδηγείται στη Δικαιοσύνη. Ωστόσο, όταν κάποιος θεωρεί ότι μια δραστηριότητα δεν ταιριάζει στον τόπο του, ενδέχεται να προκαλέσει επιβάρυνση ή να μην λειτουργήσει σωστά, πρέπει να μπορεί να αξιοποιήσει τις δυνατότητες που προβλέπει η νομοθεσία. «Αλίμονο αν ο πολίτης δεν έχει το δικαίωμα να αμφισβητήσει κάτι το οποίο θεωρεί είτε ότι δεν ταιριάζει στην περιοχή του, είτε ότι θα την επιβαρύνει, είτε ότι δε θα δουλέψει σωστά». Υπενθύμισε ότι έχουν υπάρξει πολλές ανάλογες προσφυγές από συλλογικούς φορείς, μη κυβερνητικές οργανώσεις και ομάδες πολιτών. Παράλληλα, υπογράμμισε τον ρόλο της επιστήμης, η οποία οφείλει να αποτυπώνει τους κινδύνους, τις ευκαιρίες και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις μιας δραστηριότητας και να ενημερώνει την κοινωνία.

Σχολιάζοντας ειδικότερα τις αποφάσεις για προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας από την Περιφέρεια Θεσσαλίας και άλλους φορείς, ανέφερε, «δεν με ξενίζει που αποφασίστηκε να γίνουν προσφυγές στο Συμβούλιο Επικρατείας και από την Περιφέρεια Θεσσαλίας και από άλλους φορείς». Στη συνεχεια πρόσθεσε, «έχει ξαναγίνει και θα έλεγα ότι είναι κάτι που το επιτρέπει η νομοθεσία, και γιατί ο καθε πολίτης να μην αξιοποιεί τη νομοθεσία όταν θεωρεί ότι θίγεται ως προς μια δραστηριότητα».

Οι δεσμοί με τον Βόλο και η νέα έρευνα για τη Θεσσαλία

Ο Κώστας Καρτάλης αναφέρθηκε τέλος στη σχέση που εξακολουθεί να διατηρεί με τον Βόλο, εξηγώντας ότι επισκέπτεται συχνά την πόλη, πλέον χωρίς πολιτική ιδιότητα. «Τον Βόλο τον επισκέπτομαι συχνά, αλλά τον επισκέπτομαι ιδιωτικά. Δεν έχω πολιτική ιδιότητα πλέον», ανέφερε. Παράλληλα, συνεχίζει την επιστημονική συνεργασία του με συναδέλφους από το Τμήμα Χωροταξίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Όπως αποκάλυψε, πρόσφατα πραγματοποίησαν μεγάλη μελέτη για τις επιπτώσεις των νέων κλιματικών κινδύνων στην Ελλάδα, με ιδιαίτερη έμφαση στον Θεσσαλικό Κάμπο, επιβεβαιώνοντας ότι η περιοχή εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο του ερευνητικού του ενδιαφέροντος.