Γαλλία: Ο πόλεμος της παραπληροφόρησης

Μια οργανωμένη ρωσική εκστρατεία παραπληροφόρησης επιχείρησε να αξιοποιήσει τις ταραχές του Οκτωβρίου στη Γαλλία για να παρουσιάσει τη χώρα ως παραδομένη στο χάος και την κυβέρνησή της ανίκανη να ελέγξει την κατάσταση. Την ίδια περίοδο, αναρτήσεις από λογαριασμούς που συνδέονται με το Ισραήλ και το αμερικανικό κίνημα MAGA συγκέντρωσαν δεκάδες εκατομμύρια προβολές, προβάλλοντας αφηγήματα που συνέδεαν τις ταραχές με τη μετανάστευση και τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό.

Τα στοιχεία προκύπτουν από δύο εσωτερικές εκθέσεις, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών, τις οποίες εξασφάλισε αποκλειστικά το Reuters. Πρόκειται για έγγραφα περιορισμένης κυκλοφορίας που δεν είχαν προηγουμένως παρουσιαστεί δημόσια με αυτά τα ευρήματα.

Οι ταραχές ξέσπασαν τον Οκτώβριο, όταν οι διαδηλώσεις κατά της ακρίβειας και της υποβάθμισης των δημόσιων υπηρεσιών εξελίχθηκαν σε βίαια επεισόδια σε πολλές γαλλικές πόλεις. Η ευρωπαϊκή έκθεση, που καλύπτει το διάστημα από τις 7 έως τις 21 Οκτωβρίου, εντόπισε τη δραστηριότητα του φιλορωσικού δικτύου Operation Overload, το οποίο διέδιδε κατασκευασμένα βίντεο που εμφανίζονταν ως δημοσιεύματα δυτικών μέσων ενημέρωσης.

Ορισμένα από αυτά ισχυρίζονταν ψευδώς ότι μετανάστες είχαν βιάσει διαδηλωτές ή ότι επίκειντο τρομοκρατικές επιθέσεις. Σύμφωνα με την έκθεση, η εκστρατεία επιχειρούσε να εμφανίσει τη γαλλική ηγεσία ως αδύναμη αλλά και ολοένα περισσότερο αυταρχική. Παράλληλα, προωθούσε την άποψη ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δίνουν προτεραιότητα στη στήριξη της Ουκρανίας αντί στα προβλήματα των δικών τους πολιτών.

Οι ευρωπαίοι αναλυτές δεν εντόπισαν στοιχεία ότι η Ρωσία ή άλλοι ξένοι παράγοντες προκάλεσαν ή κλιμάκωσαν τις διαδηλώσεις. Χαρακτήρισαν τη δραστηριότητα ως «ευκαιριακή εκμετάλλευση των ταραχών», διαχωρίζοντας την πραγματική κοινωνική κινητοποίηση από τις προσπάθειες χειραγώγησης της δημόσιας συζήτησης που ακολούθησαν.

Η δεύτερη έκθεση, του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών, καταγράφει την απήχηση των αναρτήσεων στην πλατφόρμα X. Από τις 16 έως τις 18 Οκτωβρίου, οι δέκα δημοφιλέστερες αναρτήσεις που προέρχονταν από φιλορωσικούς κύκλους συγκέντρωσαν 2,8 εκατομμύρια προβολές. Στο ίδιο διάστημα, οι δέκα δημοφιλέστερες αναρτήσεις αξιωματούχων, μέσων ενημέρωσης και influencers που συνδέονται με το κίνημα MAGA ξεπέρασαν τα 49 εκατομμύρια, ενώ εκείνες Ισραηλινών αξιωματούχων, κυβερνητικών λογαριασμών, μέσων ενημέρωσης και influencers τα 35 εκατομμύρια προβολές.

Η έκθεση περιγράφει την κυκλοφορία εχθρικών αφηγημάτων από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, χωρίς να τεκμηριώνει ότι οι συγκεκριμένοι λογαριασμοί συμμετείχαν σε μία κοινή, συντονισμένη επιχείρηση.

Από την Operation Overload στις εικόνες της Τεχνητής Νοημοσύνης

Η Operation Overload, γνωστή και ως Matriochka, δραστηριοποιείται τουλάχιστον από τον Σεπτέμβριο του 2023. Η γαλλική κρατική υπηρεσία αντιμετώπισης ξένων ψηφιακών παρεμβάσεων VIGINUM είχε ήδη δημοσιεύσει τον Ιούνιο του 2024 αναλυτική έκθεση για τη λειτουργία της.

Η μέθοδος περιλαμβάνει την κατασκευή ψεύτικων ρεπορτάζ, εικόνων και αναρτήσεων που χρησιμοποιούν την ταυτότητα γνωστών δημοσιογραφικών οργανισμών ή δημόσιων προσώπων. Στη συνέχεια, άλλοι λογαριασμοί προωθούν το υλικό, συχνά απευθυνόμενοι σε δημοσιογράφους και οργανισμούς επαλήθευσης γεγονότων και ζητώντας τους να ελέγξουν τους κατασκευασμένους ισχυρισμούς.

Η επιχείρηση έχει επεκταθεί και σε άλλες πλατφόρμες. Τον Ιανουάριο του 2025, έρευνα του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων εντόπισε στο Bluesky δεκάδες αναρτήσεις με τα χαρακτηριστικά της Matriochka, ανάμεσά τους βίντεο που χρησιμοποιούσαν Τεχνητή Νοημοσύνη για να πλαστογραφήσουν την ταυτότητα πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και ειδικών.

Στην περίπτωση των πρόσφατων γαλλικών ταραχών, η παραπληροφόρηση είχε ήδη καταγραφεί από ανεξάρτητες έρευνες πριν από τη δημοσιοποίηση των δύο εκθέσεων. Στις 23 Οκτωβρίου, το τηλεοπτικό κανάλι TF1 Info, επικαλούμενο έρευνα της οργάνωσης Alliance4Europe, ανέφερε ότι το φιλορωσικό δίκτυο Portal Kombat είχε δημοσιεύσει περισσότερα από 1.000 άρθρα σε εννέα γλώσσες, μέσω 28 ιστοτόπων, με αποκλειστικό αντικείμενο τη βία στις διαδηλώσεις.

Το γαλλικό μέσο κατέγραψε επίσης ψευδείς εικόνες που δημιουργήθηκαν με Τεχνητή Νοημοσύνη, μεταξύ των οποίων εικόνες που υποτίθεται ότι απεικόνιζαν πραγματικά περιστατικά κατά τη διάρκεια των επεισοδίων. Άλλες αναρτήσεις χρησιμοποιούσαν κατασκευασμένες σκηνές για να ενισχύσουν τους ισχυρισμούς περί ανεξέλεγκτης βίας και κατάρρευσης της δημόσιας τάξης.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν είχε αναφερθεί δημόσια στο ζήτημα στις 21 Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου. Όπως είχε δηλώσει, δεν υπήρχαν ορατές ενδείξεις ξένης παρέμβασης στα ίδια τα γεγονότα, αλλά είχε διαπιστωθεί ξένη χειραγώγηση της πληροφορίας που ακολούθησε. Επικαλέστηκε κατασκευασμένες εικόνες και ψευδείς ισχυρισμούς ότι η Γαλλία είχε κατακλυστεί από μετανάστες και ισλαμιστές. Όταν ρωτήθηκε αν αναφερόταν και στον Ντόναλντ Τραμπ, απάντησε καταφατικά.

Η Ελίνα Τρέιγκερ, ανώτερη πολιτική επιστήμονας του αμερικανικού ερευνητικού οργανισμού RAND Corporation, περιέγραψε στο Reuters αυτές τις εκστρατείες ως έναν μακροχρόνιο «ανταγωνισμό αφηγημάτων», ο οποίος μπορεί σταδιακά να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο γίνονται αντιληπτές οι δυτικές δημοκρατίες και να ενισχύσει τις αντιμεταναστευτικές αντιδράσεις.

Το Reuters διευκρινίζει ότι δεν μπόρεσε να επαληθεύσει ανεξάρτητα τους ισχυρισμούς των δύο εσωτερικών εκθέσεων. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών δεν απάντησε σε αίτημα σχολιασμού για τις νέες αποκαλύψεις, ενώ είχε απορρίψει προηγούμενες γαλλικές κατηγορίες περί παραπληροφόρησης. Απάντηση δεν έλαβε το πρακτορείο ούτε από το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου και το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών.